BBT

Nơi lưu trữ những bài viết của các Ban Biên Tập, các bài viết được chọn lựa kỹ càng được lấy từ các nguồn tin đáng tin cậy

Chủ tọa không được phép bắt tay bị cáo

Thứ Ba, 15.12.2020, 16:16

Việc thẩm phán bắt tay bị cáo sau khi kết thúc phiên tòa có 3 vấn đề không đúng với quy định của pháp luật

Mấy hôm nay, dư luận tranh cãi khá nhiều về hình ảnh thẩm phán chủ tọa phiên tòa Trương Việt Toàn (TAND TP Hà Nội) sau khi vừa kết thúc phiên tòa đã xuống vỗ vai động viên, bắt tay bị cáo Nguyễn Đức Chung (cựu Chủ tịch UBND TP Hà Nội) – người vừa bị HĐXX tuyên mức án 5 năm tù về tội “Chiếm đoạt tài liệu bí mật nhà nước”.

Thể hiện tình người

Trao đổi với báo chí, ông Trương Việt Toàn cho biết sau khi tuyên án, ông đi về phía phòng làm việc, phải đi qua khu vực của các bị cáo. Khi đi ngang qua ông Chung, ông Toàn có đưa tay ra bắt. “Thực ra, trong giây phút đó, tôi cũng suy nghĩ rất nhanh. Sau khi chững lại một chút, tôi quyết định bắt tay, vỗ vào vai bị cáo một cái và có lời động viên, cố gắng cải tạo cho tốt: “5 năm anh cải tạo tốt thì cũng nhanh thôi” – ông Trương Việt Toàn nói.

Chủ tọa không được phép bắt tay bị cáo - Ảnh 1.

Thẩm phán Trương Việt Toàn bắt tay động viên bị cáo Nguyễn Đức Chung. (Ảnh cắt từ clip)

Theo thẩm phán Trương Việt Toàn, sau khi HĐXX tuyên án xong là đã thực hiện xong nhiệm vụ, chức trách của thẩm phán. Ở góc độ luật pháp, xét xử như vậy là nghiêm minh, xử đúng khung, khoản, điều luật. Các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ đều được đánh giá đúng tính chất, mức độ của từng bị cáo và áp dụng mức án phù hợp. Ở góc nhìn khác, bị can, bị cáo cũng là con người, thẩm phán cũng là con người, hành động bắt tay, vỗ vai diễn ra một cách bình thường, thể hiện tình người với nhau.

Không đúng quy định

Việc thẩm phán bắt tay bị cáo trong trường hợp này có 3 vấn đề chưa đúng như sau:

Thứ nhất, “phòng xử án” là địa điểm được luật định, trong đó cơ cấu hình thức, vị trí của chủ tọa, thành viên HĐXX, đại diện viện kiểm sát, bị cáo, luật sư… Chức năng của căn phòng này quy định tại khoản 1 điều 2 Thông tư số 01/2017/TT-TANDTC của TAND Tối cao: “Phòng xử án là không gian tổ chức xét xử vụ án hình sự, hành chính; xét xử, giải quyết vụ việc dân sự, phá sản và xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính của tòa án”. Cho nên, thẩm phán hoàn toàn không thể có ứng xử tiếp xúc bị cáo như bắt tay, động viên… tại nơi này. Thậm chí, điều 77 Luật Tổ chức TAND 2014 quy định những việc thẩm phán không được làm, có việc cấm “Tiếp bị cáo, đương sự hoặc người tham gia tố tụng khác trong vụ án mà mình có thẩm quyền giải quyết không đúng nơi quy định”.

Thứ hai, theo điều 332 Bộ Luật Tố tụng hình sự 2015, thẩm phán xét xử sơ thẩm còn phải tiến hành tố tụng trong việc nhận đơn kháng cáo, lập biên bản ghi lời trình bày của bị cáo nếu kháng cáo trình bày trực tiếp bằng lời nói và các hành vi tố tụng khác trong ký, cấp, tống đạt bản án. Cho nên thẩm phán xét xử sơ thẩm hình sự hoàn tất hoạt động công vụ tiến hành tố tụng vụ án kể từ thời điểm xong thủ tục kháng cáo và đã chuyển hồ sơ vụ án lên tòa phúc thẩm hoặc khi án sơ thẩm có hiệu lực do bị cáo, người tham gia tố tụng khác không kháng cáo và viện kiểm sát không kháng nghị. Tức là, khi mới tuyên đọc xong bản án tại phiên tòa, thẩm phán xét xử sơ thẩm chưa kết thúc công việc tiến hành tố tụng.

Thứ ba, thẩm phán đang choàng trên người chiếc áo công vụ chứ không phải thường phục mà tiếp xúc riêng tình cảm với bị cáo. Thẩm phán khi xét xử phải mặc áo choàng công vụ bởi đó là hình thức tạo ra tính nghiêm minh trong công vụ phán xử, thuộc về nguyên tắc “Công lý hình thức”. Mang chiếc áo choàng chỉ để xử án, không thể mang nó trong ứng xử khác, kể cả trong buổi làm việc khác thuộc phạm vi giải quyết vụ án như lấy lời khai, chủ trì đối chất…

Phản cảm

Theo ông Lê Thanh Vân (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau, tiến sĩ luật học), khi xét xử, thẩm phán được nhân danh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phải vô tư khách quan. Trong vụ án hình sự, thẩm phán và bị cáo, đương sự khi tiếp xúc cũng có quy định cụ thể theo Bộ Luật Tố tụng hình sự.

Đại biểu Quốc hội Lê Thanh Vân cho rằng việc ông Trương Việt Toàn vỗ vai, bắt tay ông Nguyễn Đức Chung sau phiên tòa thể hiện tình người. Là người nắm công cụ pháp luật, ông Trương Việt Toàn đã chia sẻ, an ủi và tuyên truyền, giải thích thêm pháp luật trong việc xử lý đối với ông Nguyễn Đức Chung. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, hành vi đó không hợp lệ, không hợp pháp.

“Một con người có rất nhiều vị thế trong xã hội, khi nào là bạn bè, người thân thì có thể ứng xử bằng tình cảm, đạo đức. Nhưng khi đang ngồi ở vị trí thẩm phán, chủ tọa phiên tòa thì đó là con người pháp lý. Phân ngôi rất rõ ràng, luật pháp bất vị thân, tuyệt đối không để tình cảm lấn át lý trí” – ông Lê Thanh Vân nhấn mạnh và cho rằng đây cũng là bài học để các thẩm phán khác rút kinh nghiệm.

Tương tự, ông Phạm Văn Hòa (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp, Ủy viên Ủy ban Pháp luật của Quốc hội) cho rằng hiện chưa có quy định nào về việc thẩm phán bắt tay với bị cáo, bị can. Tuy nhiên, việc chủ tọa phiên tòa là đại diện “cán cân” công lý, sau khi xét xử bị cáo thì cần phải công chính, nghiêm minh, vô tư, khách quan. “Tôi cho rằng sau khi xét xử vụ án mà thẩm phán xuống bắt tay với bị cáo thì rất phản cảm. Việc này chưa từng xảy ra” – ông Phạm Văn Hòa đánh giá.

Theo ông Hòa, trong trường hợp thẩm phán có tình cảm với một bị cáo thì có thể đến thăm tại trại giam. Giữa chốn công đường mà thể hiện thái độ niềm nở, thân mật với bị cáo thì người dân có quyền nghi ngờ về tính công bằng, nghiêm minh, vô tư, khách quan của vụ án.

Luật sư Trần Đình Dũng (Đoàn Luật sư TP HCM)